Dok se ekonomska situacija u Bosni i Hercegovini usložnjava, odnosi između entiteta ponovo su zategnuti zbog nagomilanih dugovanja Republike Srpske prema Federaciji BiH. Pitanje poravnanja prihoda od indirektnih poreza postalo je prvorazredno političko pitanje, koje se direktno reflektuje i na strateške projekte poput novog graničnog prijelaza u Gradišci.
Dug od preko 70 miliona KM
Glavna tačka spora je raspodjela prihoda od PDV-a. Prema posljednjim podacima i analizama Federalnog ministarstva finansija, dug Republike Srpske prema Federaciji BiH po osnovu poravnanja za protekle periode iznosi više od 70 miliona konvertibilnih maraka.
Ovaj dug nastaje jer se koeficijenti za raspodjelu prihoda mijenjaju kvartalno na osnovu krajnje potrošnje. Budući da je potrošnja u Federaciji BiH konstantno veća, RS bi trebala redovno vršiti povrat viška sredstava. Međutim, u praksi se to često pretvara u dugogodišnje sudske sporove i političke ucjene unutar Upravnog odbora Uprave za indirektno oporezivanje (UIO).
Zašto dolazi do opstrukcija?
Pozadina ovih finansijskih blokada nije samo ekonomska, već duboko politička. Opstrukcije se ogledaju u nekoliko ključnih tačaka:
-
Ucjene kroz koeficijente: Predstavnici RS-a često uslovljavaju usvajanje novih koeficijenata za raspodjelu dobijanjem sredstava za druge projekte ili političke ciljeve.
-
Blokada investicija: Federacija BiH, s druge strane, insistira na isplati duga prije davanja saglasnosti na nove projekte koji bi išli u korist manjeg entiteta.
-
Funkcionalnost GP Gradiška: Iako je most na Savi završen, a novi granični prijelaz (vrijedan desetine miliona eura) spreman, puna funkcionalnost zavisi od usklađenog rada državnih i entitetskih institucija, što je trenutno talac opštih političkih blokada.
GP Gradiška – Most koji spaja, politika koja razdvaja
Novi Granični prijelaz Gradiška trebao je biti „prozor u Evropu“ za bh. privrednike. Međutim, on trenutno služi kao simbol nefunkcionalnosti sistema. Dok se čeka na rješavanje unutrašnjih dugova i potpisivanje međunarodnih protokola sa Hrvatskom, kilometarske kolone kamiona i dalje su svakodnevica u centru Gradiške.
„Nedopustivo je da milionski iznosi koji pripadaju građanima Federacije BiH stoje blokirani, dok se istovremeno stopiraju infrastrukturni projekti koji bi donijeli korist privredi oba entiteta“, ocjenjuju ekonomski analitičari.
Pitanje duga od 70 miliona KM nije samo cifra na papiru – to su sredstva za penzije, socijalna davanja i razvojne projekte u FBiH. Bez iskrenog političkog dogovora o poravnanju i prestanka korištenja ekonomskih resursa kao alata za blokade, projekti poput GP Gradiška ostat će samo skupi spomenici u pustoj krajini.